Cơ quan thuế đòi nợ hộ công đoàn?

Theo thông tư, “giám đốc doanh nghiệp ngoài quốc doanh có trách nhiệm tính, trích đủ 2% quỹ tiền lương, tiền công và phụ cấp phải trả cho người lao động, chuyển cho công đoàn cơ sở của doanh nghiệp để công đoàn cơ sở quản lý, sử dụng… Trường hợp cần thiết, cơ quan công đoàn có thể thỏa thuận với cơ quan thuế để phối hợp tổ chức thu hoặc để ủy nhiệm thu hộ kinh phí công đoàn. Chi phí thu hộ do Tổng liên đoàn Lao động Việt Nam quy định”.

Ông Nguyễn Huy Lập, Phó trưởng ban Tài chính – Tổng liên đoàn Lao động Việt Nam, cho biết phải tiếp tục quy định như vậy vì lâu nay khoản kinh phí công đoàn mà doanh nghiệp ngoài quốc doanh phải nộp bị thất thu lớn. Các công ty nếu nộp thì chỉ tính theo lương cơ bản hoặc nộp muộn. Tổ chức đại diện người lao động lại chưa có chế tài nào đủ mạnh. Đây là nguyên nhân khiến cuối năm 2002, Chính phủ phải cấp 13,58 tỷ đồng hỗ trợ hoạt động công đoàn ngoài quốc doanh.
Ông Lập nói: “Nếu cơ quan thuế phối hợp tốt, và nhất là được phép thu kinh phí tại các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, thì hệ thống công đoàn có thể tự cân đối thu chi”. Khẳng định này dựa vào kết quả phối hợp giữa một số cục thuế tỉnh với công đoàn địa phương. Như ở Hải Phòng, công đoàn thành phố đã ký được thỏa thuận tay ba với Sở Tài chính, Cục Thuế, và đốc thu được gần hết số kinh phí công đoàn mà doanh nghiệp dân doanh phải nộp.
Lập luận trên không được giới doanh nghiệp chấp nhận. Thứ nhất vì Bộ Tài chính và Tổng liên đoàn Lao động đã vượt quá quyền hạn của mình khi ban hành thông tư giải thích Điều 153 Bộ luật Lao động (sửa đổi năm 2002). Điều luật này quy định rõ thẩm quyền giải thích là của Chính phủ. Thứ hai, theo Tổng thư ký Hiệp hội Công thương Hà Nội Vũ Duy Thái, không lý do nào có thể giải thích việc cho phép nghiệp đoàn nhờ cơ quan công quyền thu hộ kinh phí. Hơn nữa, điều này gây bất bình đẳng, vì chỉ riêng Hà Nội, khoảng 1.000 doanh nghiệp – có công đoàn cơ sở nên phải nộp kinh phí – sẽ chịu thiệt thòi so với 16.000 đơn vị còn lại không có tổ chức công đoàn. “Phải chăng ngành thuế thừa người để đi đòi nợ thuê?” – ông Thái nói.
Lời chỉ trích trên có thể là quá nặng với ngành thuế. Trao đổi với VnExpress chiều qua, Phó tổng cục trưởng Tổng cục Thuế Nguyễn Thị Cúc khẳng định: “Khi Bộ Tài chính mới soạn thảo thông tư, chúng tôi đã phản đối cách thu phí này. Chúng tôi đang cải cách quản lý hành chính, ngay thuế là nghĩa vụ bắt buộc nhất của doanh nghiệp trước nhà nước, tới đây ngành thuế sẽ không còn thông báo thuế hàng tháng nữa, mà để doanh nghiệp tự kê khai nộp, thuế vụ chỉ hậu kiểm”. Bà cũng cho biết, cách nhờ ngành thuế thu kinh phí công đoàn thực hiện lâu nay theo một số văn bản liên tịch hướng dẫn của Bộ Tài chính cần chấm dứt, bởi không phù hợp với bất cứ văn bản luật nào quy định về chức năng hoạt động của cơ quan thuế.
Bức xúc của giới doanh nghiệp không chỉ về cách thu kinh phí công đoàn, mà còn cả về mức thu. 2% tổng quỹ lương là khoản tiền khá lớn mà doanh nghiệp phải chịu vào chi phí sản xuất. Chỉ riêng số tiền thu ổn định từ khu vực hành chính sự nghiệp (cơ quan tài chính trích thẳng từ ngân sách) và doanh nghiệp nhà nước, tổ chức nghiệp đoàn đã có được ngót 500 tỷ đồng mỗi năm. Nhưng đến nay số tiền thu lớn như vậy từ doanh nghiệp mới chỉ được quy định trong các văn bản có hiệu lực thấp là thông tư liên tịch của Bộ Tài chính với một tổ chức xã hội là Tổng liên đoàn Lao động Việt Nam: Thông tư 74 cơ bản nhắc lại nội dung Thông tư 76 – năm 1999; Thông tư 76 lại là bản sao Thông tư 103 – ban hành năm 1994 để “tạm thời hướng dẫn trích nộp kinh phí công đoàn năm 1995″…
Khi cuộc khủng hoảng tài chính châu Á đang diễn ra, nhiều doanh nghiệp đã có ý kiến đề nghị giảm mức kinh phí công đoàn phải nộp để tăng sức cạnh tranh. Chính phủ đã chấp nhận một phần, và năm 1999 ra quyết định không thu phí công đoàn tại các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (Quyết định số 53/TTg). Việc này đến nay vẫn gây ra sự so bì ở khối doanh nghiệp trong nước.
Thông tư liên tịch 74 được đăng công báo ngày 19/8, tới hôm nay (4/9) đã có hiệu lực. Ông Vũ Duy Thái cho rằng Bộ Tài chính, Tổng liên đoàn Lao động Việt Nam cần ngay lập tức chỉnh sửa những bất cập nói trên.
Nghĩa Nhân