Chuyện những công nhân trốn khỏi ’nhà tù’

October 8, 2003

“Khi vào làm rồi mới hiểu rằng không thể kiếm tiền ở đây được”, Ma Pinghui 16 tuổi, công nhân nhà máy Daxu ở An Sơn, tỉnh Liêu Ninh, Trung Quốc, nói. “Họ lừa chúng em”.
Ma và cô bạn tên là Wei Qi, cũng 16, đều là những thiếu nữ nông thôn Trung Quốc bị hoa mắt bởi lời hứa hẹn mà một ông chủ người Hàn Quốc đưa ra. Rằng các em sẽ nhận lương 120 USD/tháng, một khoản tiền trong mơ đối với những lao động nông dân vốn không có kỹ năng gì cho việc sản xuất lông mi giả.
Phòng lao động của chính quyền địa phương đã giúp doanh nhân Hàn Quốc nói trên tuyển dụng, lại sắp xếp một xe buýt đưa nhân công từ các làng quê lên thành phố An Sơn.
Hai tháng sau, chán nản vì lương thấp, mỏi mắt và đau cổ tay vì công việc, không đủ tiền để trả cho chủ nếu muốn thôi việc, Wei và Ma quyết định trốn. Nhưng điều đó không dễ chút nào. Cánh cửa ra vào bằng sắt trên tầng ba luôn đóng im ỉm, tất cả các cửa sổ – chỉ trừ một chiếc – đều bao lưới sắt. Cuộc trốn chạy diễn ra một đêm không trăng. Ma đã bị gẫy một chân khi nhảy qua cửa sổ, còn Wei bị thương nhẹ.
Vụ việc cho thấy một thực tế là thậm chí những quyền sơ đẳng nhất cuả người lao động đã không được chú ý ở một số khu vực trong nền kinh tế đang bùng nổ của Trung Quốc. Trong khi những tập đoàn đa quốc gia như Intel và Motorola trả lương cho người lao động để họ đảm bảo mức sống trung lưu, làm việc trong những nhà xưởng đạt tiêu chuẩn quốc tế, thì khu vực sản xuất hàng xuất khẩu chủ yếu dựa vào những doanh nghiệp nhỏ, kể cả của địa phương lẫn thuộc sở hữu nước ngoài. Các doanh nghiệp này thường làm ra đồ chơi, hàng may mặc, giày dép, công cụ, hàng điện tử, mỹ phẩm. Để có thể cạnh tranh, nhiều hãng đề ra biên độ lợi nhuận cực thấp, và vì thế họ phải vắt kiệt sức lực nhân công.

Ma với một chân gẫy do nhảy qua cửa sổ.

Lee Yo Han, doanh nhân người Hàn là chủ hãng Daxu, nơi Ma và Wei từng làm việc, cho biết ông đến Trung Quốc cách đây gần 10 năm, bởi khi đó các công ty Hàn Quốc đã không thể cạnh tranh trên thị trường mi mắt giả, sản phẩm được bán với giá chỉ 50 cent ở Mỹ và châu Á. Lee cần tìm một nhà xưởng có giá cho thuê rẻ để đặt 12 dây chuyền sản xuất. Nhà máy nơi hai cô gái làm việc cùng hơn 100 nhân công trẻ tuổi khác toạ lạc trên tầng 3 của một bệnh viện tâm thần cũ.
Tuy thừa nhận sức ép giảm giá thành, Lee nhận xét rằng hai cô gái non nớt đã cố rũ bỏ hợp đồng lao động mà họ ký một cách tự nguyện. “Tôi đối xử với công nhân như với anh chị em ruột của mình”, Lee viết. “Công ty của tôi nhỏ, nên lợi nhuận không thể sánh với các hãng lớn, nhưng tôi đã làm hết sức mình”.
Nhưng đó không phải là điều mà Wei và Ma đánh giá sau hai cô trở về làng không một xu dính túi. “Nếu không phải là do phòng lao động thu xếp, tôi đã không cho cháu đi làm. Nó còn nhỏ thế”, ông Wei Zhixing, bố của Wei nói. Mỗi một đơn xin việc, phòng lao động được hưởng 6 USD từ ông Lee.
Tiền lương trên quảng cáo là 120 USD, nhưng ngay khi đến An Sơn, các cô gái phải ký một hợp đồng với mức lương khởi điểm là 24 USD, rồi bị trừ 13 USD tiền ăn và ở. Tiền thưởng cũng được nêu trong hợp đồng, dành cho những ai làm được vượt mức quy định. Cũng theo hợp đồng với Daxu, công nhân phải đền cho chủ 58 USD nếu muốn chấm dứt trước thời hạn một năm, và phải bồi hoàn 2.400 USD nếu bỏ việc chạy sang công ty đối thủ cạnh tranh.
“Cái họ gọi là công ty thực ra là nhà tù”,Wei nói gần như khóc.
(Theo NYT)